چالش های داوری فوتبال در ایران؛ از VAR تا قانون سنی و نبود داوران جوان
در آستانه شروع لیگ بیست و پنجم، فوتبال ایران همچنان با چالشهای عمیق در حوزه داوری دست به گریبان است. از سیستم کمک داور ویدیویی (VAR) که نهتنها نتوانست انتقادات به تصمیمات داوری را کاهش دهد، بلکه خود به منبع جدیدی از اختلافنظرها تبدیل شد، تا قانون محدودیت سنی ۴۵ سال برای داوران که باعث حذف تجربههای ارزشمند از لیگ شده است. این مشکلات، در کنار فقدان برنامهریزی برای پرورش داوران جوان، تصویری نگرانکننده از آینده داوری در فوتبال ایران ترسیم میکند.
VAR فناوری پیشرفته، اجرای عقبمانده
ورود VAR به لیگ برتر فوتبال با این وعده همراه بود که خطاهای فاحش داوری کاهش یابد و عدالت بیشتری در زمین حکمفرما شود. اما آنچه در عمل دیدیم، تشویش بیشتر، تصمیمات متناقض و عدم شفافیت در تفسیر قوانین بود. مشکل اصلی اینجاست که:
– داوران ایرانی بهدرستی با این سیستم آشنا نیستند. آموزشهای ناقص باعث شده حتی با وجود VAR، بازهم اشتباهات فاحش تکرار شود.
– کمیته داوران تفسیر یکسانی از تصاویر ندارد. آنچه برای یک داور خطا است، برای دیگری بازی طبیعی محسوب میشود.
– اعتماد به نفس داوران با حضور VAR کاهش یافته. برخی داوران ترجیح میدهند به جای قضاوت جسورانه، منتظر نظر اتاق VAR بمانند.
سؤال اینجاست: اگر VAR در لیگهای معتبر جهان به داوران کمک میکند، چرا در ایران به عاملی برای سردرگمی تبدیل شده است؟
قانون ۴۵ سالگی؛ تیشه به ریشه تجربه
فیفا بهعنوان نهاد حاکم بر فوتبال جهان، هیچ محدودیت سنی برای داوران تعیین نکرده است. تنها معیار، آمادگی جسمانی و قبولی در تستهای داوری است. نمونههای بارز این رویکرد، داوران بزرگی مانند علیرضا فغانی (۴۷ ساله)، ما نینگ (۴۵ ساله) و مهند قاسم (۴۵ ساله) هستند که هنوز در سطح آسیا و بینالمللی قضاوت میکنند. حتی در ایران، فغانی اگرچه از لیگ داخلی کنار گذاشته شد، اما در استرالیا همچنان به عنوان یکی از داوران برتر آسیا فعالیت دارد. این تناقض آشکار نشان میدهد که مشکل اصلی، سن نیست، بلکه سیستم ناکارآمد داوری در ایران است.
سؤال اینجاست: آیا واقعاً حذف داوران به دلیل محدودیت سنی، به نفع فوتبال ایران است؟ اگر این قانون برای “تغییر نسل” وضع شده، چرا در سالهای گذشته برنامهای منسجم برای تربیت داوران جوان وجود نداشته است؟ به طور مثال داوران فعلی ایران مانند موعود بنیادیفر (۳۹ سال) و محمدحسین زاهدیفر (۳۸ سال) بهزودی به سن بازنشستگی اجباری نزدیک میشوند، اما هیچ داور جوانی با کیفیت مشابه آنها در حال پرورش نیست. این یعنی فوتبال ایران در آستانه یک بحران بزرگ داوری قرار دارد؛ بحرانی که نتیجه مدیریت نادرست و عدم آیندهنگری است.
فاجعه خاموش: نبود آکادمی داوری
بزرگترین تراژدی داوری ایران این است که هیچ سیستم آموزشی منسجمی برای داوران جوان وجود ندارد. در حالی که کشورهای پیشرفته فوتبال، آکادمیهای تخصصی داوری دارند و از تکنولوژیهای روز برای آموزش استفاده میکنند، ما هنوز منتظریم داوران به صورت تجربی و با آزمون و خطا رشد کنند.
راهحلهایی برای نجات داوری ایران
۱. بازنگری فوری در قانون سنی داوران:
– معیار اصلی باید آمادگی جسمانی و کیفیت قضاوت باشد، نه سن.
– داوران بالای ۴۵ سال در صورت قبولی در تستهای سختگیرانه فیفا، اجازه ادامه فعالیت داشته باشند.
۲. بازسازی سیستم VAR:
– آموزش حرفهای و دورههای تخصصی برای داوران و تیمهای VAR.
– تفسیر یکسان از قوانین و انتشار گزارشهای شفاف از تصمیمات VAR.
۳. تأسیس آکادمی ملی داوری:
– استخدام مربیان بینالمللی برای آموزش داوران جوان.
– استفاده از تکنولوژیهایی مانند تحلیل ویدئویی پیشرفته و شبیهسازهای داوری.
۴. استفاده از تجربه داوران بازنشسته:
– بهکارگیری داوران قدیمی مانند فغانی و حیدری به عنوان مربی، ناظر و مدرس داوری.
هشدار نهایی: بدون اصلاحات، بحران شدیدتر میشود
اگر فدراسیون فوتبال ایران همین امروز دست به کار نشود، تا چند سال آینده با فقدان کامل داوران سطح اول مواجه خواهیم شد. لیگ بیست و پنجم میتواند نقطه عطفی باشد؛ یا شروعی برای اصلاحات، یا آغازی برای فروپاشی بیشتر سیستم داوری. انتخاب با مسئولان است.
نویسنده ارزو غفوری
